"Kijk
nou toch eens. Het wordt een paars gevlekte!" "Ik heb een roodgevlamde!"Door een virus zijn bij de tulp variaties ontstaan, die de Hollanders volledig op hol doen slaan. Dat anders zo nuchtere volk raakt geheel van de kook bij het zien van de helderwitte, gele, bruine, rose-gestreepte bloemen. Al die verschillende tulpen krijgen namen en worden met geschilderde voorbeelden in fraaie catalogussen vermeld: "Semper Augustus... Wonder... Admiraal Pottebacker... Generaal der Generalen!" En daarnaast de meer bizarre benamingen: "Laprock, in zijn harlekijnspak. De Gele van Catoleyn!"
Tientallen soorten komen in omloop. Een rage ontstaat. De prijzen lopen
tot ongekende hoogte op. Helemaal door het dolle heen van de gemaakte
winsten, begint een windhandel, die er niet om liegt."Ik bied 3000 voor de Semper Augustus! Ik 4000!"
"5000 gulden voor die ene bol!"
Een gek te Hoorn verkoopt zijn huis voor drie beroemde bollen en is er nog gelukkig mee. En dan stort iedereen zich in de handel.
"Harmen, man, wat bezielt je?" roept een vrouw, als haar man met een schop zijn tuin in rent.
"Bollen kweken!" roept Harmen en driftig spit hij zijn tuintje om. Bezeten door de gigantische prijzen, nemen tallozen de shop ter hand. Schoolmeesters, studenten, slagers, bakkers, arminianen en contra-remonstranten ploegen verbeten hun tuintjes om.
"Buurman, heb je het gehoord?"
"Wat?"
"Een Amsterdammer heeft met bollen kweken in enkele maanden voor 60.000 gulden uit zijn achtertuin gehaald!"
"Da's toch niet te geloven," antwoord de buurman, die met hard werken amper 200 gulden per jaar verdient. Het is ook om gek van te worden. En dat worden ze ook. Men leent geld, zoekt naar nieuwe variaties, zet kinderen aan het werk. Mensen tonen zich bereid al hun bezit in te zetten voor één oogst.
"Die
bol Vice-Roi wil ik hebben!" zegt een kerel."Dat gaat je kosten!" bromt de kweker. Samen gaan ze naar de notaris en maken het koopcontract (voor die éne bol!) op. De prijs voor de Vice-Roi: "Twee last boekweit, vier last rogge, twee okshoofd wijn, vier vette ossen, acht varkens, twaalf schapen, vier ton bier van 8 gulden, twee ton boter, 1000 pond kaas, een pak zondagse kleren en een zilveren drinkbeker!" De kweker wrijft zich vergenoegd in de handen, als hij de buit heeft binnengehaald. Hij is op slag in goeden doen. Er worden in minder dan geen tijd fortuinen gemaakt.
"Man, ik heb kerels gezien, die nog geen jaar geleden als boerenarbeiders en schooiers langs de weg gingen," vertellen verstelde burgers elkaar. "En nu zie je ze in kakelbonte, maar zeer dure kleren gestoken en rondrijden in een karos met twee vurige paarden bespannen!"
De bollen-beurzen in herbergen en kroegen worden door heel wat goklustigen gretig bezocht: "Ik bied 4400 gulden voor de Admiraal Liefkens!"
"Hier, 2025 gulden voor de Purper Bruin!"
"1800 gulden voor de Generaal van Eyck!"
De duurste bol, ooit verkocht, is de Semper Augustus. Op een dag gaat die ene bol voor het kapitale bedrag van 13.000 gulden van de hand. Dat is voor zestig maal het jaarloon van een werkman!
In de taveernes gonzen de opgewonden stemmen van de kopers en verkopers.
Bollen
gaan per dag soms tien keer van de hand. En steeds voor een hogere
prijs.En opeens valt de klap. Een bloemist blijft zitten met een bol van 1250 gulden. In paniek reizen speculanten nog van her naar der, om hun voorraad te verkopen aan een domoor, die nog van niets weet. Binnen enkele weken is een bol van 4000 gulden geen 50 gulden meer waard. Dan is de windhandel uitgeraasd.
"''t Is me wat geweest, buur!"
"Zeg dat!" lacht de buur. Hij heeft een aardig kapitaal gemaakt en is op tijd gestopt.
Heel wat families hebben al hun bezit verloren. De faillissementen zijn niet van de lucht!
Zie schilderij van Jan van Bruegel de Jonge over de tulpomanie (met de apen).